🚺 Stres Tipte İdrar Kaçırması Olan Kadınların Değerlendirilmesi
📌 Dr. Murat Can Karaburun, Dr. Ömer Gülpınar
📊 Epidemiyoloji ve Toplumsal Etki
- Kadınlarda idrar kaçırma oranı %49,6’dır.
- Saf stres tipi: %49,8 — Sıkışma tipi: %15,9 — Karışık tip: %34,3
- STİK prevalansı %18,9 olup, 45-59 yaş arası kadınlarda en yüksek oranda görülmektedir.
(Kaynak: Hunskaar ve ark., 2004)
🧠 STİK, fiziksel aktivite veya efor sırasında istemsiz idrar kaçırmadır. Kadının yaşam kalitesini düşürür ve ciddi bir halk sağlığı sorunu oluşturur.
🌍 Risk Faktörleri
- 👩🍼 Doğum
- ⚖️ Obezite
- 🧬 Histerektomi ve pelvik cerrahi öyküsü
- 🩺 Diabetes mellitus
- 🌬️ Pulmoner hastalıklar
- 🏃♀️ Fiziksel aktivite düzeyi
📈 Metabolik sendrom varlığında STİK riski 3 kat artar.
(Kaynaklar: Minassian 2008, Brown 1996, Bo 2020, Huang 2022)
🧪 Patofizyoloji
- Üretral Hipermobilite: Destek dokuların zayıflaması
- İntrensek Sfinkter Yetmezliği: Travma, cerrahi, radyoterapi, yaşlanma
🧩 STİK Sınıflandırması
✅ Komplike Olmayan STİK
- Daha önce STİK cerrahisi geçirmemiş
- Pelvik cerrahi veya radyoterapi öyküsü olmayan
- Nörolojik bozukluk, ileri evre pelvik organ prolapsusu olmayan
- AÜS’ü etkileyen hastalık yok
- Depolama semptomları varsa mikst İK olasılığı düşünülmeli
⚠️ Komplike STİK
- Önceki STİK cerrahisi veya pelvik radyoterapi geçirmiş
- Pelvik organ prolapsusu var
- Boşaltım semptomları, nörojenik AÜS disfonksiyonu
- Sıkışma tipi İK eşlik ediyor
- Mesane ekstrofisi gibi konjenital anomali mevcut
🩺 Tanı Süreci
- İlk adım detaylı anamnez
- Ardından fizik muayene
- Tanısal testlerin gerekliliği hâlâ tartışmalıdır
Anamnez ve fizik muayene, STİK tanısının temelini oluşturur.
📝 Anamnez
Stres tipte idrar kaçırmanın değerlendirilmesinde ilk adım hastanın hikayesinin alınmasıdır.
🔍 Hikayede Sorgulanması Gerekenler
- İdrar kaçırma tipi:
- ✅ STİK
- ✅ Sıkışma tipi İK
- ✅ Karışık tipte İK
- Süresi ve ciddiyeti
- İdrar kaçırmanın diğer işeme/üriner semptomlarla ilişkisi
- Eşlik eden hastalıklar ve kullanılan ilaçlar (Bkz: Tablo 10.12 ve 10.13)
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Ek Bulgular
Aşağıdaki durumlarda ileri tetkikler (ürodinami, görüntüleme, endoskopi) önerilir:
- 🩸 Ağrı
- 🔴 Hematüri
- ♻️ Sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
- 🏥 Pelvik cerrahi veya radyoterapi öyküsü
- 🌊 Sürekli idrar kaçırma (fistül şüphesi)
- 🧠 Nörolojik hastalık şüphesi
🧑⚕️ Fizik Muayene
- Abdominal muayene (üriner retansiyon, abdominal kitle vb.) ve
- Parmakla vajinal ve/veya rektal muayene içeren, litotomi pozisyonunda jinekolojik muayene yapılmalıdır.
👩🔬 Fizik Muayenede Değerlendirilecekler
- Genital bölgenin muayenesiyle:
- ⚖️ Pelvik organ prolapsusu (POP)
- 💪 Pelvik taban kaslarının durumu
- 🧠 Nöroürolojik muayene ile alt üriner sistemi etkileyebilecek nörolojik durumlar değerlendirilmelidir.
🧪 Stres Test
- Stres tipte idrar kaçırmayı tetiklemek amacıyla stres testi uygulanmalıdır.
- Ayakta uygulanan test, yatarak yapılana kıyasla daha yüksek tanısal duyarlılığa sahiptir.
- ICS önerisi:
- Supin ya da litotomi pozisyonunda
- 200-400 ml dolu mesane ile
- 1–4 kez öksürtülerek test uygulanır.
- 🔍 Abdominal basınç artışı sonrası idrar kaçağı gözlenirse test pozitif kabul edilir.
❓ Q Tip Test
- Primer STİK hastalarında üretral hipermobilitenin değerlendirilmesi amacıyla yapılan Q tip testinin klinik değeri sınırlı kabul edilmektedir.
💧 İşeme Sonrası Artık İdrar Volümü (PMR)
- Stres tipte idrar kaçırma (STİK) hastalarında işeme sonrası artık idrar hacmi (PMR) değerlendirmesi;
özellikle boşaltım semptomları olan ve pelvik organ prolapsusu (POP) tarifleyen hastalarda oldukça önemlidir.
❗ Neden Önemli?
- STİK’li hastalarda anlamlı PMR varlığı konusunda veriler sınırlıdır.
Çünkü anlamlı PMR değeri için standart bir tanım bulunmamaktadır. - PMR ile ilgili çalışmaların çoğunda doğrudan STİK hastaları yer almamıştır.
📌 EAU 2024 Kılavuz Önerisi
- Özellikle:
- Boşaltım semptomları olan
- Komplike STİK hastalarında
- PVR ölçümü, güçlü öneri düzeyiyle tavsiye edilmektedir.
- Ölçüm yöntemi olarak ultrasonografi önerilmektedir.
- Tedavi planlanan hastalarda PVR değeri takibi yapılması da önerilir.
📘 İşeme Günlüğü
📌 Kılavuz Önerisi
- EAU 2020 Kılavuzu‘na göre:
➤ İşeme günlüğü güçlü öneri derecesiyle tavsiye edilmektedir. - Günlük tutulması gereken süre:
➤ En az 3 ila 7 gün arasında olmalıdır.
📊 Ürodinami
- Stres tipte idrar kaçırma (STİK) değerlendirmesinde ürodinaminin rolü tam olarak tanımlanmamıştır ve halen tartışmalıdır.
- EAU kılavuzu, cerrahi prosedür seçimine yardımcı olabilecek durumlarda ürodinami sonuçlarının değerli olabileceğini belirtmektedir.
🔍 Ne Zaman Gerekli?
- Komplike olmayan STİK vakalarında, detaylı öykü ve fizik muayene yeterlidir.
- Komplike STİK olgularında ise ürodinaminin rolü hâlâ tartışmalıdır. Ancak şu durumlarda dikkatle değerlendirilmelidir:
✅ Depolama semptomları varsa
✅ İnkontinans tipi belirsizse
✅ İşeme disfonksiyonu şüphesi varsa
✅ İlişkili POP veya daha önce STİK ameliyatı varsa
✅ Cerrahi tedavi seçimini etkileyebilecekse
🧪 İdrar Analizi
- Önce stick test, gerekirse orta akım idrarının mikroskopik incelemesi yapılmalıdır.
- İdrar analizinde lökosit, nitrit, protein, eritrosit ve glikoz varlığı diğer hastalıkların belirtisi olabilir.
- Enfeksiyon saptanırsa, tedavi sonrası STİK değerlendirmesi tekrar yapılmalıdır.
🩸 Ped Testi
- Ped testi, idrar kaçırmanın varlığı ve şiddetini objektif olarak değerlendirmek için kullanılır.
- 1 saatlik testte >1,3 gr,
- 24 saatlik testte >4,4 gr artış pozitif kabul edilir.
- Standart süre ve aktivite protokolü ile uygulanmalıdır.
- Tedaviye verilen yanıtı objektif değerlendirmede kullanılabilir.
🖼️ Görüntüleme
- STİK hastalarında görüntülemenin rolü sınırlıdır.
- Rutin olarak, üst ve alt üriner sistem görüntülemeleri önerilmemektedir.