📌 Adrenal Kitle Nedir?
Adrenal insidentaloma, genellikle başka bir nedenle yapılan tomografi veya MR sırasında tesadüfen saptanan, 1 cm’den büyük adrenal bez kitlesidir.
- Gençlerde nadir görülürken, yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.
- 70 yaş üzerindeki bireylerde %7’ye kadar çıkabilir.
- Kadın ve erkeklerde görülme oranı benzerdir.
🔍 Adrenal Kitlelerin Türleri Nelerdir?
Tesadüfen saptanan adrenal kitlelerin yaklaşık oranları şu şekildedir:
| Tümör Türü | Görülme Oranı |
| Fonksiyonel olmayan benign adenom | %75 |
| Kortizol salgılayan adenom | %12 |
| Aldosteron salgılayan adenom | %2,5 |
| Feokromositoma | %7 |
| Adrenokortikal kanser | %8 |
| Metastaz (başka organdan sıçrayan) | %5 |
➡️ Bunların yanı sıra: kist, lipom, gangliyonöroma, miyelolipom ve tüberküloz gibi başka nedenler de adrenal kitlenin sebebi olabilir.
🧭 Adrenal Kitlenin Konumu ve Boyutu
- Sağ tarafta görülme oranı: %50-60
- Sol tarafta görülme oranı: %30-40
- İki taraflı (bilateral) olma oranı: %10-15
- Ortalama boyut: 30-35 mm
🧠 Unutmayın: Kitlenin boyutu büyüdükçe, hormonal aktivite ve kanser olasılığı da artar.
🧬 Değerlendirmede Hangi Sorular Sorulur?
Bir adrenal kitle saptandığında, şu 3 temel soruya cevap aranır:
- Tümör hormon üretiyor mu?
- Radyolojik bulgular malignite (kanser) riskini düşündürüyor mu?
- Hastanın geçmişinde başka bir kanser öyküsü var mı?
Bu soruların yanıtına göre cerrahi ya da takip planı yapılır.
🧑⚕️ Ne Zaman Multidisipliner Yaklaşım Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda, hastaya birden fazla branş doktorunun birlikte karar vermesi (multidisipliner yaklaşım) önerilir:
- Görüntülemede iyi huylu (benign) bir lezyonla uyumsuzluk varsa
- Hormon fazlalığı bulguları varsa (örneğin subklinik hiperkortizolizm)
- Takiplerde tümör boyutunda belirgin büyüme saptanıyorsa
- Adrenal cerrahi düşünülüyorsa
✅ Sonuç
- ✅ Adrenal kitleler çoğu zaman tesadüfen saptanır.
- ✅ Büyük bir kısmı iyi huyludur, ancak dikkatli değerlendirme gerektirir.
- ✅ Her adrenal kitle için cerrahi gerekmez; doğru karar için uzman görüşü şarttır.
- ✅ Erken değerlendirme, ciddi hastalıkların önüne geçilmesini sağlar.
🖼️ Adrenal Lezyonların Görüntüleme Yöntemleri
🔍 Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?
Adrenal tümörlerde benign (iyi huylu) ve malign (kötü huylu) ayrımını yapabilmek için temel olarak kullanılan üç ana görüntüleme yöntemi:
- 📸 Bilgisayarlı Tomografi (BT)
- 🧲 Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG)
- 🧪 Pozitron Emisyon Tomografisi (FDG-PET/CT)
🩺 Ultrasonografi, adrenal lezyonları değerlendirmede yetersiz kalır. Özellikle sol taraftaki lezyonları saptamada sağa göre daha az etkilidir.
Ayrıca 📡 Adrenal Sintigrafi, lezyonun fonksiyonel durumunu ve yerini belirlemek için kullanılabilir.
🖥️ 1. Bilgisayarlı Tomografi (BT)
- Adrenal görüntülemede en sık kullanılan yöntemdir.
- Kontrastsız BT’de ≤10 HU atenüasyon değeri benign bir lezyon göstergesi olarak kabul edilir.
- Ancak adenomların %30’unda lipit içeriği azdır ve HU değeri >10 olabilir.
- ≤10 HU, düzgün kontur, <4 cm boyutlu kitlelerde ek tetkike gerek duyulmaz.
- Kontrastlı BT’de “washout oranı” kullanılarak benign/malign ayrımı yapılır:
- Relative washout >%40
- Absolut washout >%60 → Benign adenom lehine
- Malign lezyonlar genellikle:
- Heterojen yapıdadır
- Düzensiz konturludur
- HU değeri ≥18‘dir
- Lokal invazyon ve lenf nodları eşlik edebilir.
- BT, fonksiyonel değerlendirme yapamaz ancak kist, hemoraji ve miyelolipoma gibi lezyonları ayırt etmekte oldukça başarılıdır.
🧲 2. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG)
- Radyasyon içermez ve iyotlu kontrast kullanılmaz.
- Doku çözünürlüğü yüksek olduğu için detaylı değerlendirme sağlar.
- Kimyasal şift görüntüleme, benign ve malign ayrımı için en çok kullanılan tekniktir.
- Faz dışı görüntülerde sinyal kaybı varsa → Lipit içerir → Benign adenom lehine
- T2 ağırlıklı görüntülemede:
- Adrenal adenomlar karaciğerle eşit ya da düşük sinyal verir.
- Adrenokortikal karsinomlar genellikle heterojen ve yüksek sinyal verir.
- Feokromasitomalar parlak sinyalle ayırt edilir.
📡 3. Adrenal Sintigrafi
- Günümüzde kullanım alanı sınırlıdır.
- NP59 ve C-11 metomidate gibi ajanlarla yapılır.
- Lezyonun adrenal korteks kökenli mi yoksa başka bir kaynaktan mı olduğunu belirlemede kullanılır.
- MIBG sintigrafisi, feokromasitoma ve paraganglioma gibi tümörlerde:
- Tanı
- Malignite potansiyeli
- Metastazların takibi açısından önemli rol oynar.
🔬 4. Pozitron Emisyon Tomografisi (FDG-PET/CT)
- Kanser hücreleri glukozu daha fazla tükettiği için 18F-FDG tutulumu ile görüntülenebilir.
- SUV (standart alım değeri) ölçülerek:
- Yüksek SUV → Malign lezyon
- Karaciğerden düşük SUV → Benign lezyon olarak değerlendirilir.
- %93-100 duyarlılık oranıyla, benign/malign ayrımında etkilidir.
- Özellikle:
- Adrenokortikal kanserlerin metastazı
- Lenf nodu yayılımı
- Lokal nükslerin takibi için kullanılır.
⚠️ Not: Hepatoselüler karsinom ve renal hücreli karsinom metastazları bazen benign adenomları taklit edebilir.
💉 İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB)
🎯 Ne İşe Yarar?
İnce iğne aspirasyon biyopsisi, adrenal kitlelerin tanısında kullanılan bir yöntemdir. Özellikle görüntüleme sonuçlarının yeterli olmadığı durumlarda ek tanı sağlar.
- Duyarlılık: %81–96
- Özgüllük: %99–100
(Qayle ve ark., Paulsen ve ark.)
⚠️ Olası Riskler
İşlem genellikle güvenli olsa da bazı yan etkiler görülebilir:
- Yetersiz doku örneklemesi: %6–50
- Yan etki oranı: %2,8–14
- Olası komplikasyonlar:
- Kanama
- Pnömotoraks
- Hemotoraks
- Komşu organ yaralanması
- Nadir: Pankreatit, peritoneal ekim (Young, 2007)
(Berland ve ark.)
🔬 Ne Zaman Kullanılır?
İİAB genellikle şu durumlarda önerilir:
- Adrenal dışı bir kanserin metastaz şüphesi varsa
- Görüntüleme sonuçları kafa karıştırıcıysa
- Nadir bir tümörden şüpheleniliyorsa
⛔ Uygun Olmadığı Durumlar:
- Primer adrenal kanser ve benign tümörlerin ayrımında yeterli değildir.
- Biyopsi öncesi feokromasitoma riski mutlaka dışlanmalıdır, aksi takdirde hipertansif kriz gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir.
(Van der Kamp ve ark.)
🛏️ Nasıl Yapılır?
- Hasta lateral dekübit pozisyonda (örnek alınacak taraf altta) yatırılır.
- Bu pozisyon pnömotoraks riskini azaltır çünkü akciğerin ventilasyonu kısıtlanmış olur ve diyafram yukarı çekilir.
📡 Yeni Yöntem: Transgastrik Endo-USG İİAB
- Transgastrik endoskopik ultrasonografi (Endo-USG) rehberliğinde İİAB
- Daha küçük lezyonlar görüntülenebilir.
- Daha az komplikasyonla örnekleme sağlanabilir.